27
اوت

ضرورت آشتی مزرعه و دانشگاه / سيستم دستوري بايد از بخش كشاورزي زدوده شود/ترويج مي‌تواند خلاء ميان دانشگاه و زمين كشاورزي را پر كند/فارغ‌التحصيلان درك صحيحي از کشاورزی ندارند

انتقال دانش روز به كشاورزان و بهره‌گيري از فارغ‌التحصيلان اين رشته در عين حال كه از كهنسالي بخش كشاورزي جلوگيري مي‌كند، حلقه مفقوده ميان زمين كشاورزي و دانشگاه را هم احيا مي‌كند.

خبرگزاري كشاورزي ايران(ايانا)- الهام آبايي: بخش كشاورزي ايران گرچه قدمت ديرينه‌اي دارد اما انتقال تجربيات و روش‌هاي كشت در طول سال‌هاي متمادي به صورت سنتي و وراثتي صورت گرفته و در اين حوزه از دانش روز چندان بهره‌اي برده نشده است. اين غريبگي بخش كشاورزي ايران با دانش روز موجود در اين حوزه در حالي رخ مي‌دهد كه سالانه تعداد قابل توجهي دانشجو در رشته كشاورزي در گرايش‌هاي مختلف پذيرفته مي‌شوند. با اين وجود، انفصال ميان زمين‌هاي كشاورزي و دانشگاه‌ها سبب شده تا از يك سو كشاورزان از دانش روز در اين حوزه بي‌نصيب بمانند و از سوي ديگر، هر ساله بر خيل فارغ‌التحصيلان بيكار در رشته كشاورزي افزوده شود.

پيش‌بيني نكردن سازوكار مناسب براي پيوند ميان بخش كشاورزي و دانشگاه البته موضوعي نيست كه منحصر به اين حوزه باشد و در بخش‌هاي ديگر هم كمابيش اين انفصال ميان توليد و دانشگاه را شاهد هستيم. اما اهميت موضوع در بخش كشاورزي از آن جايي است كه اين بخش با سازوكاري سنتي اداره مي‌شود. در عين حال، تغيير سبك زندگي روستايي و نفوذ تمايلات شهرنشيني به روستاها سبب شده تا بخش مهمي از نيروي كار جوان روستاها به دنبال جذابيت‌هاي زندگي شهري اقدام به مهاجرت کنند و پدران خود را با زمين‌هاي كشاورزي تنها بگذارند كه اين امر خود ضربه‌هاي بسياري را به بدنه بخش كشاورزي وارد کرده و مي‌كند.

نخست اين كه ديگر دانش بومي كشاورزي به صورت وراثتي به فرزندان كشاورزان منتقل نمي‌شود و بدين ترتيب دانشي كه در طول سال‌هاي سال با كوله‌باري از تجربه گرد آمده، در معرض نابودي قرار مي‌گيرد. اما مساله مهم ديگر اين است كه بخش كشاورزي رفته رفته پيرتر مي‌شود كه همين امر از بهره‌وري فعاليت‌هاي كشاورزي در كشور مي‌كاهد. چراكه كشاورز كهنسال ديگر انگيزه‌اي براي توسعه كسب و كار خود، تجهيز زمين و يا بهبود روش‌هاي كشت نخواهد داشت.

در چنين شرايطي انتقال دانش روز به كشاورزان و بهره‌گيري از فارغ‌التحصيلان اين رشته در عين حال كه از كهنسالي بخش كشاورزي جلوگيري مي‌كند، حلقه مفقوده ميان زمين كشاورزي و دانشگاه را هم احيا مي‌كند. در اين زمينه دكتر سعيد صوفي‌زاده عضو هيات علمي پژوهشكده علوم محيطي دانشگاه شهيد بهشتي بر اين باور است كه اهمیت ندادن به جنبه عملي كشاورزي در آموزش‌هاي دانشگاهي حلقه مفقوده زمين كشاورزي و دانشگاه را رقم زده و راه حل اين مشكل در تعامل ميان وزارت جهاد كشاورزي و دانشگاه‌ها، تاكيد بيشتر بر آموزش‌هاي عملي و تقويت فعاليت‌هاي ترويجي در بخش كشاورزي خواهد بود.

صوفي‌زاده بر اين باور است كه ديگر ساختار از بالا به پايين و دستوري در بخش كشاورزي جوابگو نيست و براي اين كه بتوانيم دانش كارشناسان را در كنار تجربه كشاورزان قرار دهيم بايد سيستم دستوري و از بالا به پايين را متوقف كنيم و كشاورز و كارشناس را در کنار یکدیگر قرار دهيم. به عقيده اين استاد دانشگاه، وقتي اعتماد كشاورز به كارشناس جلب شود، مي‌توان دانش بومي را با دانش آكادميك تلفيق كرد كه از دل آن راهكارهاي خوبي براي ارتقاي بخش كشاورزي كشور حاصل مي‌شود. مشروح اظهارات سعيد صوفي‌زاده عضو هيات علمي دانشگاه شهيد بهشتي در خصوص اهميت موضوع آموزش در بخش كشاورزي در ادامه از نظرتان مي‌گذرد.

آقاي دكتر! در حال حاضر به وضعيتي دچار هستيم كه با وجود اينكه سالانه تعداد كثيري فارغ‌التحصيل رشته كشاورزي در گرايش‌هاي مختلف داريم، باز هم بخش كشاورزي به صورت كاملاً سنتي اداره مي‌شود و در طرف مقابل بسياري از فارغ‌التحصيلان اين رشته از يافتن كار ناكام مي‌مانند. ريشه اين مشكل چيست؟

يكي از مشكلات در بخش كشاورزي اين است كه حلقه بين دانشگاه‌ها و عرصه عملياتي كه همان كشاورزان هستند، به خوبي برقرار نيست. در حوزه كشاورزي در دانشگاه‌ها در مقاطع مختلفي دانشجو پذيرفته مي‌شود كه در اين ميان مقطع كارشناسي بيشترين اهميت را دارد؛ چراكه كارشناسان بازوي علمياتي و اجرايي بين بخش‌هاي تخصصي و اجرا هستند. گرچه اين آموزش‌ها از طريق دانشگاه‌ها انجام مي‌شود اما در ادامه اين آموزش‌ها نمي‌تواند به عرصه كشاورزي منتقل شود.

چند علت اصلي براي ناكامي انتقال آموزش‌هاي دانشگاهی به بخش كشاورزي، وجود دارد. نخست اينكه آموزش‌هاي دانشگاهي در بسياري از موارد با آنچه در مزرعه اتفاق مي‌افتد بسيار متفاوت است. به طور كلي ضعف بسياري در زمينه دروس عملي كشاورزي وجود دارد. به همين دليل است كه دانشجو در كلاس‌هاي تئوري مطالبي را فرا مي‌گيرد اما وقتي مي‌خواهد اين موارد را در عرصه عمل اجرايي كند، به مشكل برمي‌خورد. بخش عمده‌اي از اين مشكل ناشي از آن است كه آموزش‌هاي عملي به اين دانشجو داده نشده است.

كشاورزي تنها ارائه درس های تئوری به دانشجو نيست به اين معنا كه حتماً بايد دانشجو چيزي را كه سر كلاس مي‌خواند در زمين پياده و اجرا كند تا بتواند از دانش خود به صورت حقيقي در زمين كشاورزي بهره ببرد. در بسياري از كشورها سازوكاري پيش‌بيني شده است كه ارتباط ميان دانشجو و زمين كشاورزي را عميق‌تر مي‌كند. به اين صورت كه وقتي دانشجو در مقطع كارشناسي پذيرفته مي‌شود، پيش از آن كه دروس نظري را شروع كند، در ابتدا چند ماه در زمين زير نظر استادان با تجربه شروع به كار مي‌كند. اين امر سبب مي‌شود زماني سر كلاس درس بنشيند كه از نظر عملي با اقليم، خاك، گياه و مديريت زمين آشنا شده است. بدين ترتيب، دانشجو چيزي را كه در تئوري مي‌خواند، با آنچه در عمل كار كرده است، انطباق خواهد داد.

نتيجه اهمیت ندادن به دروس عملي اين است كه فارغ‌التحصيلان نتوانند درك صحيحي از آنچه در واقع در زمين كشاورزي اتفاق مي‌افتد، داشته باشند. وقتي چنين دركي وجود نداشته باشد، نمي‌توان انتظار داشت كه فارغ‌التحصيل رشته كشاورزي بتواند با كشاورز به خوبي ارتباط برقرار كند. چراكه لازمه ارتباط برقرار كردن اين است كه بتواند شرايط واقعي مزرعه را درك كند و مشكل كشاورز را لمس كند. اين درك عميق زماني رخ مي‌دهد كه دانشجو در طور دوران تحصيل و حتي پس از آن، با كشاورز ارتباط پويا داشته باشد.

حلقه مفقوده بين فارغ‌التحصيلان و كشاورزان از آن جايي ناشي مي‌شود كه فارغ‌التحصيلان آموزش‌هاي لازم عملي را در دانشگاه‌ها نمي‌بينند. براي حل اين مشكل دانشگاه‌ها بايد وزن كارهاي عملياتي را به معناي واقعي افزايش دهند. بايد بازديدهاي عملياتي در رشته كشاورزي افزايش پيدا كند و بازنگري در سرفصل بسياري از رشته‌ها بايد صورت گيرد كه در اين زمينه وزارت جهاد كشاوزري نقش بسيار مهمي خواهد داشت.

يكي از تجربه‌هاي موفق در زمينه ارتباط ميان محيط عملي و دانشگاه‌ها را در حوزه پزشكي شاهد هستيم. با توجه به اين كه دانشگاه‌هاي علوم پزشكي زير نظر وزارت بهداشت هستند، مي‌بينيم كه عملكرد اين بخش بسيار قابل قبول است. اگر بخواهيم چنين مدلي را در بخش كشاورزي پياده كنيم، وزارت جهاد كشاورزي به عنوان متولي بخش چه نقشي بايد ايفا كند؟

وزارت جهاد كشاورزي بازوي اصلي بخش كشاورزي است كه تلاش‌هاي بسيار خوبي در اين حوزه ترتيب داده است. اين وزارتخانه مي‌تواند در ادامه نقش‌هايي كه تاكنون داشته، نقش پررنگ‌تري را در زمينه آموزش ايفا كند و از كانال وزارت علوم، با دانشگاه‌ها وارد مذاكره شود.

وزارت جهاد كشاورزي بايد در قالب تفاهم‌نامه دوجانبه يا چندجانبه با دانشگاه‌ها، در برخي از ترم‌هاي تحصيلي متولي دانشجويان شود و آن ها را وارد بخش اجرا كند. وزارت جهاد كشاورزي مراكز تحقيقاتي متعددي دارد و با كشاورزان در تماس است. دانشجو پس از اين كه دروسي را در دانشگاه سپري كرد بايد اين امكان را داشته باشد با محققان، پژوهشگران و كارشناسان بدنه وزارت جهاد كشاورزي ارتباط برقرار كند و از تجربياتي كه آن ها در بخش اجرا دارند استفاده كند.

دانشجو بايد با تركيبي از همكاري وزارت جهاد كشاورزي و دانشگاه آموزش داده شود تا بتواند هم بر حوزه‌هاي تئوري و هم بر حوزه‌هاي عملي تسلط داشته باشد. يكي از مهمترين مسووليت‌هاي وزارت جهاد كشاورزي اين است كه بخشي از آموزش‌هاي عملي مورد نياز دانشجويان را متقبل شود. در اين صورت، ارتباط دوسويه ميان بخش كشاورزي و دانشگاه‌ها هم تسهيل مي‌شود.

گاهي اوقات ضعف بخش ترويج به عنوان عامل اصلي خلا ميان بخش كشاورزي و دانشگاه‌ها عنوان مي‌شود. به اعتقاد شما، تقويت فعاليت‌هاي ترويجي در بخش كشاورزي چگونه مي‌تواند به پر كردن اين خلاء كمك كند؟

همين طور است. در حقيقت اين بخش ترويج است كه مي‌تواند خلاء ميان دانشگاه و زمين كشاورزي را پر كند. به اين معنا كه علمي كه در دانشگاه توليد شد بايد با زبان و شيوه‌اي قابل فهم به كشاورز منتقل شود. در ايران كشاورزان سطح تحصيلات پاييني دارند. بايد فرد تحصيل‌كرده رشته كشاورزي اين هنر را داشته باشد تا بتواند خوراك زباني، روشي و فكري مناسبي را براي كشاورز انتخاب كند.

گاهي اوقات فارغ‌التحصيلان دانشگاهي دانش بسيار خوبي دارند و در عرصه عملياتي هم قوي هستند اما نمي‌توانند دانش خود را منتقل كنند. در اين خصوص بهتر است مروجاني وجود داشته باشند تا انتقال مفاهيمي را كه در دانشگاه‌ها آموزش داده مي‌شود متقبل شوند. كار مروج اين است كه مطالبي را كه آموزش ديده به روش مناسبي به كشاورز منتقل كند.

در حوزه ترويج وزارت جهاد كشاورزي بايد چه اقداماتي را دنبال كند؟

در اين زمينه بسيار مهم است كه وزارت جهاد كشاورزي بخش ترويج خود را بيش از چيزي كه امروز وجود دارد تقويت كند. متاسفانه در حال حاضر بخش ترويج در كشاورزي ايران مغفول واقع شده است. در اين خصوص، در وزارت جهاد كشاورزي هم بايد برنامه‌ريزي دقيق‌تري در حوزه ترويج صورت گيرد تا بتوانيم فارغ‌التحصيلان دانشگاهي را به خوبي با كشاورز پيوند دهيم.

البته اين امر هم خود نيازمند فرهنگ‌سازي‌هايي است تا به اهميت و جايگاه ترويج در بخش كشاورزي پي ببريم. متاسفانه در بسياري از موارد وقتي گفته مي‌شود فردي دانشجوي آموزش و ترويج كشاورزي است، به عنوان رشته‌اي سبك و ساده به آن نگاه مي‌شود. در حالي كه در عمل اين طور نيست. يك مروج بايد به تركيبي از حوزه‌هاي مختلف علمي در علوم كشاورزي تسلط داشته باشد تا بتواند چيزي كه در مزرعه مي‌بيند لمس كند و بر اساس آموزش‌هايي كه در دانشگاه ديده است، راهكار قابل فهم و ساده‌اي را به كشاورز منتقل كند. در صورتي كه بخش ترويج تقويت شود، مي‌‎توان مفاهيم مورد نياز كشاورزان را كه مبدا توليد آن ها دانشگاه است، به زباني ساده به كشاورزان و فعالان منتقل كرد.

در حال حاضر شاهد هستيم كه كشاورزان چندان از توصيه‌ها و راهكارهاي كارشناسان استقبال نمي‌كنند و به دانش بومي خود اطمينان بيشتري دارند. علت اين امر چيست؟ چطور مي‌توان رابطه‌اي دوسويه مبتني بر اعتماد متقابل ميان كشاورز و كارشناس برقرار كرد؟

متاسفانه در حال حاضر وقتي فارغ‌التحصيل كشاورزي وارد كار و عرصه عملياتي مي‌شود، اغلب به كشاورز نگاهی از بالا به پايين می اندازد. معمولا اينگونه پنداشته مي‌شود كه يك فارغ‌التحصيل دانشگاهي سواد علمي بيشتري دارد و براساس همين ديدگاه، دانش بومي و تجربه چندين و چندساله كشاورز در چنين ديدگاهي لحاظ نمي‌شود. اين در حالي است كه چنين تفكري اشتباه است.

سيستم بالا به پايين در بخش كشاورزي بايد به طور كلي از ميان برداشته شود. به جاي اين كه اين فكر را داشته باشيم كه كشاورز بايد در خدمت كارشناس باشد، بايد تصور كنيم كه كارشناسان هستند كه بايد در خدمت كشاورزان باشند. وقتي شيوه نگاه عوض شود، نحوه تعامل با كشاورز تغيير مي‌كند. اينگونه است كه شيوه دستوري جاي خود را به تعامل دوجانبه مي‌دهد. بدين ترتيب كارشناس كشاورزي مي‌داند كه كشاورز هم مي‌تواند دانشي را به او منتقل كند و بر عكس.

فكر مي‌كنيد با تغيير نوع نگاه كشاورز به كارشناس و برعكس، چه چيزي دستخوش تحول مي‌شود؟ آيا اين عامل چنان قدرتمند هست كه در نهايت بتواند تغيير مثبتي در رويه‌هاي كشاورزي كشور ايجاد كند؟

قطعا تغيير نوع نگاه كشاورز به كارشناس و كارشناس به كشاورز تاثيرگذار است و در حقيقت اين نخستين راهي است كه بايد براي تركيب دانش بومي و دانش آكادميك بخش كشاورزي بپيماييم. اولين قدم برقراري ارتباط دوسويه مبتني بر اعتماد متقابل است كه براي برقراري اين نوع ارتباط، هر دو طرف بايد نوع نگرش خود را تغيير دهند. با تركيب كردن چيزي كه در دانشگاه آموزش داده شده و دانش بومي كشاورز مي‌توان راهكار عملياتي مناسبي براي ارتقاي بخش كشاورزي كشور ايجاد كرد. در اين صورت، كشاورز هم به كارشناس اعتماد مي‌كند و مي‌داند كه كارشناس نيامده تا به او دستوراتي بدهد كه حتي با واقعيت هم متناسب نيست. در حال حاضر متاسفانه به دليل ضعف در دروس اجرايي، كارشناس پيشنهاداتي را ارائه مي‌دهد كه با واقعيت‌هاي كشاورزي متفاوت است و بدين ترتيب ديگر حرف كارشناس نزد كشاورز بي‌اعتبار مي‌شود. اما وقتي تعامل خوبي برقرار شود، كشاورز به كارشناس اعتماد مي‌كند و اين اصل نخستي است كه براي تقويت بخش ترويج نياز است.

وقتي تعامل دوجانبه و مناسبي بين كشاورز و كارشناس برقرار شود، اين دو مي‌توانند كنار هم قرار گيرند و با هم همكاري خوبي براي ارتقاي فعاليت كشاورزي خواهند داشت. در اين صورت، كشاورز با توجه به اعتمادي كه جلب شده، با اطمينان خاطر بيشتري مشكلات خود را با كارشناس در ميان مي‌گذارد. كارشناسي هم كه آموزش‌هاي لازم را هم در بخش تئوري و هم در بخش عملي ديده است، مي‌تواند راهكار عملياتي ارائه دهد. در اين صورت است كه دانشگاه‌ها و موسسات تحقيقاتي مي‌توانند در بخش كشاورزي پررنگ‌تر ظاهر شوند.

http://www.iana.ir/fa/news/47878/%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%B2%D8%B1%D8%B9%D9%87-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A8%D8%A7%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%D9%8A-%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%AF%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AC-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%A1-%D9%85%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D9%8A%D9%86-%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%D9%8A-%D8%B1%D8%A7-%D9%BE%D8%B1-%D9%83%D9%86%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%BA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AD%D8%B5%D9%8A%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D9%83-%D8%B5%D8%AD%D9%8A%D8%AD%D9%8A-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF